İşe giriş sağlık raporu, esas olarak işyerinde görevlendirilen işyeri hekiminden alınır. İşveren işyeri hekimliği hizmetini OSGB üzerinden alıyorsa raporu, OSGB bünyesinde ilgili işyerine görevlendirilen işyeri hekimi düzenler. Elli kişiden az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerlerinde kamu sağlık hizmet sunucuları, aile hekimleri ve Çalışan Sağlığı Merkezleri de rapor düzenleme yetkisine sahiptir.
İşe giriş sağlık raporu, çalışanın genel anlamda sağlıklı olduğunu gösteren standart bir doktor belgesi değildir. Raporun amacı, çalışanın görev yapacağı işin riskleri karşısında sağlık yönünden uygun olup olmadığını belirlemektir.
Bu nedenle değerlendirme sırasında yalnızca çalışanın mevcut sağlık durumu değil; görev tanımı, işyerinin tehlike sınıfı, maruz kalacağı fiziksel, kimyasal, biyolojik ve ergonomik riskler de dikkate alınır.
Halk arasında “OSGB sağlık raporu” olarak adlandırılan belge de ayrı bir rapor türü değildir. Bu ifade, OSGB üzerinden görevlendirilen işyeri hekimi tarafından düzenlenen işe giriş veya periyodik muayene raporunu tanımlar.
İşe giriş sağlık raporunun alınacağı yer, işyerinin tehlike sınıfına, çalışan sayısına ve işyeri hekimi görevlendirme yöntemine göre belirlenir.
| İşyerinin durumu | Raporu düzenleyen kişi veya kurum |
|---|---|
| İşyerinde işyeri hekimi görevlendirilmişse | Görevlendirilen işyeri hekimi |
| İşveren OSGB’den hizmet alıyorsa | OSGB bünyesinde işyerine görevlendirilen işyeri hekimi |
| Tehlikeli işyerinde çalışılacaksa | İşyeri hekimi |
| Çok tehlikeli işyerinde çalışılacaksa | İşyeri hekimi |
| Elli ve üzeri çalışanı bulunan az tehlikeli işyeriyse | İşyeri hekimi |
| Elli kişiden az çalışanı bulunan az tehlikeli işyeriyse | İşyeri hekimi, kamu sağlık hizmet sunucusu, aile hekimi veya ÇASMER |
| Tetkikler özel hastane veya laboratuvarda yapıldıysa | Son işe uygunluk değerlendirmesini işyeri hekimi yapar |
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında alınması gereken sağlık raporlarında temel yetki işyeri hekimine aittir. Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalışacak kişiler, yapacakları işe uygun olduklarını gösteren sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz.
Elli kişiden az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerlerinde kamu sağlık hizmet sunucuları, aile hekimleri ve Çalışan Sağlığı Merkezlerinden sağlık raporu alınmasına ilişkin istisna devam etmektedir.
Bununla birlikte kamu kurumları ile elliden az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri için işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğü 1 Ocak 2025 itibarıyla yürürlüğe girmiştir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, bu işyerlerinde de asıl yöntemin işyerine görevlendirilen işyeri hekimi tarafından rapor düzenlenmesi olduğunu açıkça belirtmektedir.
Bu nedenle işverenin öncelikle kendi işyerindeki görevlendirme durumunu kontrol etmesi gerekir.
OSGB sağlık raporunu OSGB şirketi, sorumlu müdür, sağlık teknikeri veya tetkiki gerçekleştiren personel düzenlemez.
Raporu düzenleme ve çalışanın işe uygunluğuna karar verme yetkisi işyeri hekimine aittir.
OSGB’nin görevi:
İşyeri hekimi ise çalışanın sağlık geçmişini, fizik muayene bulgularını, tetkik sonuçlarını, görev tanımını ve işyerindeki riskleri birlikte değerlendirerek işe uygunluk kararını verir.
Bu ayrım hukuki açıdan önemlidir. “OSGB raporu verdi” yerine “OSGB üzerinden görevlendirilen işyeri hekimi raporu düzenledi” ifadesi kullanılmalıdır.
İşe giriş sağlık raporu, çalışanın rastgele seçtiği bir OSGB’den alınan standart belge olarak değerlendirilmemelidir.
Doğru süreç, işverenin görevlendirdiği işyeri hekimi veya işverenin sözleşme yaptığı OSGB üzerinden yürütülür. Bunun nedeni, işe uygunluk değerlendirmesinin çalışanın yalnızca sağlık durumuna göre değil, yapacağı iş ve işyerindeki risklere göre yapılmasıdır.
İşverenin yönlendirmesi olmadan alınan raporda şu bilgiler eksik kalır:
Bu bilgiler değerlendirilmeden hazırlanan genel sağlık belgesi, işe özgü sağlık gözetimi amacını karşılamaz.
Çalışanın rapor işlemi için önce işverenden hangi işyeri hekimi veya OSGB ile çalışıldığını öğrenmesi gerekir.
Aile hekiminden işe giriş sağlık raporu alınabilmesi için şu iki şartın birlikte sağlanması gerekir:
Bu şartlardan biri sağlanmıyorsa aile hekimi istisnası uygulanmaz.
Tehlikeli veya çok tehlikeli işlerde çalışacak kişiler için aile hekiminden alınan genel sağlık raporu, işyeri hekiminin işe uygunluk değerlendirmesinin yerine geçmez.
Örneğin az tehlikeli sınıfta yer alan ve on çalışanı bulunan bir muhasebe bürosu ile çok tehlikeli sınıfta yer alan bir inşaat şantiyesi aynı sağlık raporu sürecine tabi değildir.
İşyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısı bilinmeden “aile hekimi raporu geçerlidir” veya “aile hekimi raporu geçersizdir” şeklinde kesin bir genelleme yapılmamalıdır. Doğru cevap, bu iki kriter birlikte değerlendirildikten sonra verilir.
Elli kişiden az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerlerinde kamu sağlık hizmet sunucuları sağlık raporu düzenleyebilir.
Tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde ise devlet hastanesinde yapılan muayene veya tetkikler, işyeri hekiminin işe uygunluk değerlendirmesinin yerine geçmez. Hastanede gerçekleştirilen tetkikler işyeri hekimine tıbbi veri sağlar; nihai değerlendirmeyi işyeri hekimi yapar.
Bu nedenle devlet hastanesinden alınan genel durum bildirir rapor ile işe giriş ve periyodik muayene formu aynı belge değildir.
Özel hastane, tıp merkezi veya laboratuvarda akciğer grafisi, kan tahlili, odyometri, solunum fonksiyon testi ve benzeri tetkikler gerçekleştirilebilir.
Ancak tetkik sonucu ile işe uygunluk raporu birbirinden farklıdır.
Özel hastanede görev yapan herhangi bir doktorun düzenlediği genel sağlık raporu, işyeri hekimi tarafından yapılması gereken işe özgü değerlendirmeyi otomatik olarak karşılamaz. Çalışanın yapacağı işe uygunluk kararı, yetkili işyeri hekimi tarafından verilmelidir.
Özel sağlık kuruluşundan alınan tetkikler işyeri hekimine sunulur. İşyeri hekimi sonuçları görev tanımı ve işyerindeki risklerle birlikte değerlendirerek raporu düzenler.
OSGB sağlık raporu; çalışanın yapacağı işe sağlık yönünden uygunluğunu belirlemek amacıyla düzenlenen işe giriş veya periyodik muayene raporudur.
Raporda yalnızca “sağlıklıdır” ifadesi yer almaz. Çalışanın:
İşyeri hekimi değerlendirme sonucunda çalışanın ilgili görev için uygun olduğunu, belirli şartlarla çalışacağını veya sağlık yönünden o görevde çalışmasının uygun olmadığını rapora yazar.
İşe giriş ve periyodik muayene formu, ilgili yönetmelikte yer alan Ek-2 örneğine uygun biçimde düzenlenir. ÇSGB açıklamasına göre bu formu düzenleme yetkisi işyeri hekimlerine verilmiştir.
İşe giriş sağlık raporu sürecinin temel hukuki dayanağı 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’dur.
Sağlık gözetimi ve raporlama sürecinde ayrıca şu düzenlemeler dikkate alınır:
Tıbbi tetkiklere ilişkin güncel yönetmelik 20 Ocak 2022 tarihli ve 31725 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Bu düzenleme, sabit ve gezici iş sağlığı araçlarında gerçekleştirilecek tetkiklerin izin, personel, kayıt ve hizmet şartlarını belirler.
Mevzuattaki temel yaklaşım şudur:
Sağlık raporu, tek başına satın alınan bir evrak değil; işe özgü sağlık gözetimi sürecinin sonucudur.
Sağlık gözetimi yalnızca ilk işe giriş anında yürütülmez. 6331 sayılı Kanun kapsamında çalışanların sağlık muayeneleri şu durumlarda gerçekleştirilir:
Çalışanın göreve başlamadan önce yapacağı işe sağlık yönünden uygunluğu değerlendirilir. Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalışacak kişiler, işe uygunluk raporu olmadan göreve başlatılamaz.
Çalışanın aynı işyerinde farklı bir göreve geçirilmesi halinde yeni görevin riskleri değerlendirilir.
Ofis görevinden üretim hattına, depo operasyonundan forklift kullanımına veya gündüz vardiyasından gece vardiyasına geçen bir çalışanın maruziyetleri değişir. Sağlık değerlendirmesi yeni göreve göre yenilenir.
İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra çalışan işe dönerken sağlık değerlendirmesi talep edebilir. Bu süreç, çalışanın eski görevine sağlık yönünden uygunluğunu ve yeni bir koruyucu tedbir gerekip gerekmediğini belirler.
Çalışanların sağlık durumları işyerinin tehlike sınıfına ve görev risklerine göre belirlenen aralıklarla yeniden değerlendirilir.
İşyeri hekimi, risk değerlendirmesi ve çalışanın sağlık durumuna göre mevzuattaki azami süreleri kısaltır.
İşe giriş sağlık raporu süreci işveren, OSGB, işyeri hekimi ve çalışan arasında planlı biçimde yürütülür.
Öncelikle çalışanın hangi görevde çalışacağı kesinleştirilir.
Yalnızca “üretim personeli” veya “depo çalışanı” şeklindeki genel tanımlar yeterli değildir. Çalışanın kullanacağı ekipman, maruz kalacağı risk ve çalışma düzeni belirlenir.
İşveren, işyerinde görevlendirilen işyeri hekimine veya sözleşmeli OSGB’ye çalışan bilgilerini iletir.
Çalışan kendi başına kurum aramak yerine işverenin yönlendirdiği sağlık gözetimi sürecine katılır.
Uygulanacak tetkikler işyerinin sektörü, tehlike sınıfı, görev tanımı ve risk değerlendirmesine göre belirlenir.
Her çalışana aynı test paketi uygulanmaz.
Çalışanın sağlık öyküsü alınır, fizik muayenesi yapılır ve belirlenen tetkikler gerçekleştirilir.
Çalışan, kullandığı ilaçları, geçirdiği ameliyatları, kronik hastalıklarını ve önceki iş kaynaklı sağlık sorunlarını işyeri hekimine doğru biçimde bildirir.
Tetkik sonuçlarının normal çıkması tek başına işe uygunluk anlamına gelmez.
İşyeri hekimi sonuçları görev tanımı, maruziyetler, çalışma koşulları ve çalışanın kişisel sağlık özellikleriyle birlikte değerlendirir.
Değerlendirme tamamlandıktan sonra işe giriş ve periyodik muayene formu düzenlenir.
Rapor işverenin sağlık gözetimi kayıtlarında saklanır. Sağlık bilgilerinin gizliliği korunur; işveren yalnızca çalışanın işe uygunluk sonucu ve uygulanması gereken işyeri tedbirleri doğrultusunda işlem yapar.
Sağlık gözetiminin doğru planlanması için OSGB veya işyeri hekimine şu bilgiler iletilir:
Eksiksiz görev bilgisi, gereksiz tetkik yapılmasını engeller ve sağlık değerlendirmesinin işe özgü biçimde tamamlanmasını sağlar.
İşe giriş sağlık raporu için herkese uygulanan sabit bir test listesi bulunmaz.
Tetkikleri işyeri hekimi; çalışanın görevi, işyerinin risk değerlendirmesi, tehlike sınıfı, sağlık geçmişi ve maruziyet türlerine göre belirler. ÇSGB de testlerin türüne ve sıklığına işyeri hekiminin karar verdiğini açıkça belirtmektedir.
Sağlık gözetimi kapsamında değerlendirilen başlıca tetkikler şunlardır:
| Tetkik | Değerlendirildiği başlıca riskler |
| Akciğer grafisi | Toz, duman, kaynak gazı ve solunum sistemi maruziyetleri |
| Solunum fonksiyon testi | Tozlu ortam, kimyasal buhar ve solunum riski |
| Odyometri | Gürültü maruziyeti |
| Kan tahlilleri | Görev ve maruziyete özgü biyolojik değerlendirmeler |
| İdrar tahlilleri | Kimyasal veya biyolojik risk değerlendirmeleri |
| Göz muayenesi | Araç, makine, ekran ve hassas görüş gerektiren işler |
| EKG | Sağlık öyküsü ve görev riskine göre kardiyak değerlendirme |
| Portör tetkikleri | Gıda ve hijyen gereklilikleri bulunan işler |
| Psikoteknik ve ilgili değerlendirmeler | Mevzuatta ayrıca tanımlanan sürücülük görevleri |
Tetkiklerin hangi çalışanlara uygulanacağını ayrıntılı incelemek için işe giriş sağlık raporu tetkikleri rehberinden yararlanılabilir.
Mobil sağlık aracı sağlık raporu düzenlemez.
Mobil sağlık aracı, işyerinde veya yetkilendirilmiş hizmet alanında tıbbi tetkiklerin gerçekleştirilmesini sağlar. Tetkik sonuçları işyeri hekimine iletilir ve nihai işe uygunluk değerlendirmesini işyeri hekimi yapar.
Bu ayrım özellikle toplu çalışan taramalarında önemlidir:
Çok sayıda çalışanın taranacağı işletmelerde mobil sağlık hizmetleri, çalışanların işyerinden ayrılmadan tetkik süreçlerinin planlanmasını sağlar.
İşe giriş sağlık raporları için bütün işyerlerinde geçerli tek bir süre bulunmaz. Periyodik muayenelerin azami yenileme süreleri işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenir:
| Tehlike sınıfı | Periyodik muayenenin azami aralığı |
| Az tehlikeli | En geç 5 yılda bir |
| Tehlikeli | En geç 3 yılda bir |
| Çok tehlikeli | En geç yılda bir |
Bu süreler azami sürelerdir. İşyeri hekimi;
Ayrıca iş değişikliği halinde mevcut raporun tarihi dolmamış olsa dahi yeni göreve göre sağlık değerlendirmesi yapılır.
İşe giriş sağlık raporu kişiye ait olsa da değerlendirme belirli bir işe ve belirli işyeri risklerine göre yapılır.
Bir ofis görevi için düzenlenen sağlık raporu, kaynak operatörlüğü, yüksekte çalışma, forklift kullanımı veya kimyasal üretim görevi için doğrudan kullanılamaz.
Yeni işveren, çalışanın önceki sağlık dosyasını yazılı olarak talep eder. Önceki işveren, sağlık dosyasının onaylı bir örneğini bir ay içinde yeni işverene gönderir. Yeni işyerinin işyeri hekimi bu kayıtları yeni görev ve riskler doğrultusunda değerlendirir. Çalışan sağlık dosyaları işten ayrılma tarihinden itibaren en az 15 yıl saklanır.
Dolayısıyla eski rapor sağlık geçmişine veri sağlar; yeni işe özgü değerlendirme ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
İşe giriş ve periyodik sağlık gözetiminden doğan bütün maliyetler işveren tarafından karşılanır.
6331 sayılı Kanun’a göre sağlık gözetiminden kaynaklanan ücret ve ek maliyetler çalışana yansıtılamaz. Bu kapsama işyeri hekimi muayenesi, işe özgü tetkikler ve sağlık gözetimiyle doğrudan ilişkili işlemler girer.
Rapor ücretinin çalışandan talep edilmesi, sağlık gözetiminin işveren yükümlülüğü olduğu gerçeğini değiştirmez.
Fiyatlandırmayı etkileyen unsurlar ve işverenin ödeme sorumluluğu hakkında ayrıntılı bilgi için OSGB sağlık raporu ücreti içeriği incelenebilir.
İşe giriş sağlık raporunun sonuçlanması için mevzuatta bütün işlemler için geçerli sabit bir “aynı gün” süresi bulunmaz.
Rapor şu aşamalar tamamlandıktan sonra düzenlenir:
Tetkiklerin aynı gün sonuçlandığı ve ek değerlendirme gerekmediği süreçlerde rapor aynı gün tamamlanır. Laboratuvar, görüntüleme veya uzman hekim değerlendirmesi gereken durumlarda rapor, bütün sonuçlar tamamlandıktan sonra düzenlenir.
Hız uğruna tetkik sonucu görülmeden veya görev riskleri değerlendirilmeden rapor düzenlenmemelidir.
İşveren, çalışanların sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu dikkate almak ve sağlık gözetimini yürütmekle yükümlüdür.
Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde sağlık raporu bulunmayan çalışan işe başlatılamaz. Sağlık gözetiminin yapılmaması işveren açısından:
Raporun yalnızca dosyada bulunması yeterli değildir. Raporun yetkili kişi tarafından, işe özgü değerlendirme sonucunda ve geçerli sağlık gözetimi kayıtlarıyla birlikte düzenlenmesi gerekir.
İşe giriş sağlık raporu değerlendirilirken şu unsurlar kontrol edilmelidir:
Sadece üzerinde kaşe ve imza bulunan kısa bir “çalışabilir” belgesi, işe özgü sağlık değerlendirmesinin yapıldığını tek başına göstermez.
Çalışan veya işveren, düzenlenen sağlık raporuna itiraz edebilir. 6331 sayılı Kanun kapsamında sağlık raporlarına yapılan itirazlar, Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen hakem hastanelerde değerlendirilir. Hakem hastanenin verdiği karar kesindir.
İtiraz süreci özellikle şu durumlarda gündeme gelir:
İtiraz sonucu alınmadan çalışan, sağlık yönünden uygun bulunmadığı görevde çalıştırılmamalıdır.
Sağlık muayenesi sırasında elde edilen bilgiler özel nitelikli kişisel veridir ve gizli tutulur.
İşverenin bilmesi gereken temel konu, çalışanın ilgili işe uygun olup olmadığı ve işyerinde uygulanması gereken koruyucu tedbirlerdir. Çalışanın ayrıntılı teşhis, tedavi ve sağlık geçmişi işyerinde yetkisiz kişilerle paylaşılmaz.
6331 sayılı Kanun, sağlık gözetimi sırasında elde edilen bilgilerin çalışanın özel hayatı ve itibarı korunacak şekilde gizli tutulmasını zorunlu kılar.
“Ağır ve tehlikeli işler sağlık raporu” ifadesi aramalarda kullanılmaya devam etse de güncel iş sağlığı ve güvenliği sınıflandırması:
Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalışacak kişiler için süreç şu şekilde yürütülür:
İnşaat, metal, maden, kimya, lojistik, üretim ve benzeri sektörlerde bütün çalışanlara aynı test paketi uygulanmaz. Tetkikler çalışanın fiilen yapacağı göreve göre belirlenir.
Yöntem Akademi, işe giriş ve periyodik sağlık gözetimi sürecini işletmenin faaliyet alanına, çalışan sayısına, tehlike sınıfına ve görev dağılımına göre planlar.
Süreç şu aşamalardan oluşur:
İşyerinin NACE kodu, tehlike sınıfı, çalışan sayısı, lokasyon yapısı, vardiya düzeni ve faaliyet alanı değerlendirilir.
Çalışanların görevleri belirlenir ve her görev için maruziyetler sınıflandırılır.
İşyeri hekimi, risk değerlendirmesi ve görev bilgileri doğrultusunda sağlık gözetimi planını oluşturur.
Muayene ve tetkik sonuçları işyeri hekimi tarafından incelenir. Çalışanın göreve uygunluğu raporlanır.
Raporlar sağlık gözetimi kayıtlarına işlenir. Tehlike sınıfına ve hekim değerlendirmesine göre yenileme tarihleri takip edilir.
İşletmeler, işe giriş muayeneleri ve sürekli sağlık gözetimi için işyeri hekimliği hizmeti kapsamında kurumsal planlama oluşturabilir.
İşe giriş sağlık raporu işyerinde görevlendirilen işyeri hekiminden alınır. İşveren OSGB’den hizmet alıyorsa raporu, OSGB bünyesinde ilgili işyerine görevlendirilen işyeri hekimi düzenler. Elli kişiden az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerlerinde kamu sağlık hizmet sunucuları, aile hekimleri ve ÇASMER de yetkilidir.
Hayır. Raporu OSGB şirketi değil, OSGB bünyesinde görev yapan işyeri hekimi düzenler. OSGB hizmet ve görevlendirme sürecini organize eder.
Elli kişiden az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri için aile hekimi rapor düzenleyebilir. Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde işe uygunluk raporunu işyeri hekimi düzenler.
Özel hastanede tetkikler gerçekleştirilebilir. Ancak genel sağlık raporu, işyeri hekiminin işe özgü değerlendirmesinin yerine geçmez. Nihai işe uygunluk kararını yetkili işyeri hekimi verir.
Sağlık raporu, işverenin görevlendirdiği işyeri hekimi veya sözleşme yaptığı OSGB üzerinden alınmalıdır. Değerlendirme çalışanın görevine ve işyerindeki risklere göre yapılır.
Testler görev tanımı ve işyeri risklerine göre işyeri hekimi tarafından belirlenir. Akciğer grafisi, odyometri, solunum fonksiyon testi, kan ve idrar tahlilleri, göz muayenesi ve EKG değerlendirilen tetkikler arasındadır.
Hayır. Sağlık gözetimi ve bu süreçten doğan ek maliyetler işveren tarafından karşılanır. Ücret çalışana yansıtılamaz.
Muayene ve bütün tetkikler tamamlandıysa, sonuçlar işyeri hekimi tarafından aynı gün değerlendirilir. Ek tetkik veya uzman incelemesi gereken durumlarda rapor, değerlendirme tamamlandıktan sonra düzenlenir.
Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalışacak kişiler, yapacakları işe uygun olduklarını gösteren sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz.
Eski rapor çalışanın sağlık geçmişine veri sağlar. Yeni işyerindeki görev ve riskler farklıysa işyeri hekimi yeni bir işe uygunluk değerlendirmesi yapar.
Periyodik muayene az tehlikeli işyerlerinde en geç beş yılda, tehlikeli işyerlerinde en geç üç yılda, çok tehlikeli işyerlerinde en geç yılda bir yenilenir. İşyeri hekimi bu süreleri çalışanın sağlık durumu ve görev risklerine göre kısaltır.
Hayır. Mobil sağlık aracı tetkikleri gerçekleştirir. Tetkik sonuçlarını değerlendiren ve işe uygunluk raporunu düzenleyen kişi işyeri hekimidir.
© 2023 Yöntem Akademi. Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz materyal kullanılamaz, kullanıldığı taktirde yasal işlem başlatılır.
