Periyodik Muayene ve Kontroller
Hizmet Detayları
İşyerlerinde kullanılan makine, tesisat ve iş ekipmanları; üretim sırasında yük, basınç, elektrik, sıcaklık, titreşim, korozyon ve mekanik aşınmaya maruz kalır. Zamanında tespit edilmeyen bir bağlantı gevşemesi, fren arızası, basınç kaybı veya yalıtım problemi; yük düşmesi, patlama, yangın, elektrik çarpması ve üretimin durmasıyla sonuçlanabilir.
Periyodik muayene ve kontrol, iş ekipmanının güvenli çalışıp çalışmadığını belirlemek amacıyla yetkili kişiler tarafından gerçekleştirilen teknik inceleme, ölçüm, deney ve raporlama sürecidir. Kontrol yalnızca ekipmanın dış görünüşünün incelenmesinden oluşmaz. Ekipmanın türüne göre yük testi, basınç testi, elektriksel ölçüm, güvenlik donanımı kontrolü ve fonksiyon testi uygulanır.
Yöntem Akademi; basınçlı kaplar, kaldırma ve iletme ekipmanları, elektrik tesisatları, yangın sistemleri, havalandırma tesisatları, iş makineleri ve yapı iskeleleri için kontrol planlamasını ekipman envanterine göre yürütür. Süreç; yetkili kişi eşleştirmesi, İSG-KATİP sözleşmesi, saha kontrolü, teknik testler, kusur sınıflandırması ve rapor teslimi aşamalarını kapsar.
Periyodik kontrol hizmeti için teklif alın.
Periyodik kontrol; bir iş ekipmanının güvenli şekilde kullanılmaya devam edip edemeyeceğini belirlemek için Yönetmelikte öngörülen aralıklarda ve belirtilen yöntemlerle yapılan muayene, deney ve testlerin bütünüdür.
Kontrol sırasında ekipmanın;
Kimlik ve etiket bilgileri,
Teknik kapasitesi,
Taşıyıcı ve hareketli parçaları,
Emniyet donanımları,
Elektriksel veya mekanik bağlantıları,
Basınç, yük ve dayanım özellikleri,
Bakım ve önceki kontrol kayıtları incelenir.
Elde edilen sonuçlar rapora işlenir ve tespit edilen kusurlar derecelendirilir. Ağır kusur tespit edilen ekipman, kusur giderilmeden çalıştırılmaz. Hafif kusurlar ise raporda belirtilen süre ve şartlar doğrultusunda giderilir.
Periyodik kontrollerin temel yasal dayanağı, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’dir.
Yönetmelik kapsamında işveren;
İşyerinde kullanılacak ekipmanı yapılan işe uygun seçmek,
Ekipmanın çalışanların sağlık ve güvenliğini tehlikeye atmamasını sağlamak,
Bakım ve kontrolleri zamanında yaptırmak,
Kontrolü ekipman grubunda yetkili kişiye yaptırmak,
Raporları işyerinde muhafaza etmek,
Ağır kusurlu ekipmanı kullanımdan kaldırmak,
Tespit edilen uygunsuzlukları gidermek zorundadır.
Periyodik kontrol süreci, bakım işleminin yerine geçmez. Bakım ekipmanın çalışır durumda tutulmasını, periyodik kontrol ise ekipmanın güvenli kullanıma uygunluğunun bağımsız teknik değerlendirmeyle belirlenmesini sağlar.
Periyodik kontrole tabi ekipmanlar, işletmenin faaliyet alanına ve sahada kullanılan sistemlere göre değişir. Üretim tesisi, depo, atölye, şantiye, lojistik merkezi, hastane, otel veya alışveriş merkezinin kontrol envanteri aynı değildir.
Aşağıdaki tablo, en sık kontrol edilen ekipman gruplarını ve temel inceleme başlıklarını gösterir.
| Ekipman grubu | Ekipman örnekleri | Kontrol sırasında incelenen temel unsurlar | Kontrol planlaması |
|---|---|---|---|
| Basınçlı kaplar | Hava tankı, hidrofor tankı, genleşme tankı, otoklav | Gövde, kaynak bölgeleri, korozyon, manometre, emniyet ventili, sızdırmazlık ve basınç dayanımı | EK-III, ilgili standart, üretici talimatı ve çalışma koşulları esas alınır |
| Buhar ve sıcak su kazanları | Buhar kazanı, kalorifer kazanı, kızgın yağ kazanı | Kazan gövdesi, brülör, emniyet sistemi, basınç elemanları, su seviye tertibatı, baca bağlantısı | Azami süre ve test yöntemi ekipman türüne göre belirlenir |
| Kompresör sistemleri | Vidalı kompresör, pistonlu kompresör, hava tankı | Tank, bağlantılar, tahliye sistemi, emniyet ventili, basınç göstergesi ve koruyucular | Kompresör ile bağlı basınçlı kaplar ayrı ayrı envantere alınır |
| Kaldırma ekipmanları | Vinç, mobil vinç, portal vinç, monoray, caraskal | Taşıyıcı yapı, halat, zincir, kanca, fren, limit sistemi, kumanda ve yük taşıma kapasitesi | Ekipman yapısına uygun yük ve fonksiyon testleri uygulanır |
| Forklift ve istif makineleri | Forklift, reach truck, transpalet, istif makinesi | Çatal, zincir, kaldırma sistemi, fren, direksiyon, lastik, ikaz sistemi ve kapasite | Kullanım yoğunluğu ve saha koşulları kontrol planına dâhil edilir |
| Personel yükseltici platformlar | Makaslı platform, eklemli platform, sepetli platform | Platform, korkuluk, acil indirme sistemi, denge elemanları, kumandalar ve taşıyıcı sistem | Yüksekte çalışma riski ile birlikte değerlendirilir |
| Asansör ve yük platformları | Yük asansörü, servis asansörü, engelli platformu | Taşıyıcı sistem, kapılar, kilitler, fren sistemi, kumanda ve acil durum donanımı | Ekipmanın kullanım amacı ve tabi olduğu özel mevzuat dikkate alınır |
| Elektrik tesisatı | Ana pano, tali pano, dağıtım hatları | Kablo ve bağlantılar, koruma elemanları, pano güvenliği, yalıtım, kaçak akım ve süreklilik | Ölçüm sonuçları tesisat projesi ve sınır değerlerle karşılaştırılır |
| Topraklama tesisatı | Koruma topraklaması, işletme topraklaması, makine topraklaması | Topraklama direnci, iletken sürekliliği, bağlantılar ve elektrot sistemi | Tesisat türü, zemin yapısı ve ilgili standart esas alınır |
| Yıldırımdan korunma sistemi | Paratoner, Faraday kafesi, yakalama uçları | İniş iletkenleri, bağlantılar, topraklama, yakalama sistemi ve fiziksel bütünlük | Tesis yapısı ve yıldırımdan korunma projesi değerlendirilir |
| Yangın tesisatı | Yangın dolabı, hidrant, motopomp, sprinkler, boru sistemi | Basınç, debi, pompa çalışması, vana, hortum, bağlantı ve erişilebilirlik | Yangın projesi ve ilgili standartlara göre test edilir |
| Havalandırma sistemleri | Genel havalandırma, lokal emiş, aspirasyon sistemi | Kanal, fan, motor, filtre, bağlantı, hava akışı ve tahliye noktası | Sistemin kullanım amacı ve işyeri maruziyetleri dikkate alınır |
| Yapı iskeleleri | Cephe iskelesi, mobil iskele, kalıp altı iskele | Taşıyıcılar, bağlantılar, ankraj, platform, korkuluk, çapraz ve erişim yolları | Kurulumdan sonra, değişiklikte ve güvenliği etkileyen olaylardan sonra kontrol edilir |
| Tezgâh ve makineler | Pres, torna, freze, giyotin, matkap, CNC | Koruyucular, acil durdurma, kumanda sistemi, hareketli parçalar ve enerji izolasyonu | Üretici talimatı ve makineye özgü riskler esas alınır |
| Depolama sistemleri | Çelik raf, palet rafı, yüksek raf sistemi | Dikmeler, traversler, bağlantılar, sabitlemeler, deformasyon ve taşıma kapasitesi | Darbe, kapasite değişikliği ve saha düzeni ayrıca değerlendirilir |
Tablodaki bilgiler genel planlama çerçevesidir. Kesin kontrol yöntemi, süre ve yetkili meslek grubu; ekipmanın teknik özelliklerine, Yönetmelik EK-III hükümlerine ve ilgili standarda göre belirlenir.
Periyodik kontrol aralığı yalnızca ekipmanın adına bakılarak belirlenmez. Planlama sırasında şu kaynaklar sırasıyla değerlendirilir:
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III hükümleri,
Ekipmana ilişkin ulusal veya uluslararası standart,
Üreticinin belirlediği kontrol kriterleri,
Ekipmanın kullanım yoğunluğu ve çalışma ortamı,
Bakım geçmişi ve önceki raporlarda bulunan kusurlar,
İşyerinin risk değerlendirmesi.
Yönetmelikte veya ilgili standartta daha kısa bir süre belirtilmediği durumlarda birçok ekipman için kontrol aralığı azami bir yıl olarak uygulanır. Ancak bu süre bütün ekipmanlar için değişmez bir takvim değildir.
Aşağıdaki durumlarda kontrol takvimi yeniden değerlendirilir:
Ekipmanın yerinin değiştirilmesi,
Kapasite veya kullanım amacının değiştirilmesi,
Büyük bakım veya onarım yapılması,
Güvenliği etkileyen kaza yaşanması,
Uzun süre kullanılmayan ekipmanın yeniden devreye alınması,
İskele sisteminin değiştirilmesi,
Önceki raporda kusur tespit edilmesi.
Periyodik kontroller, kontrol edilecek ekipman grubunda yetkili olan mühendisler, teknik öğretmenler, teknikerler veya yüksek teknikerler tarafından gerçekleştirilir. Her teknik meslek mensubu bütün ekipmanların kontrolünü yapamaz.
Örneğin;
Basınçlı kaplar ile kaldırma ve iletme ekipmanlarında makine alanındaki yetkinlik,
Elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma sistemlerinde elektrik alanındaki yetkinlik,
İnşaat iskelelerinde ilgili mühendislik veya teknik branş yetkisi aranır.
Kontrolü gerçekleştirecek kişinin ilgili ekipman grubunda yetkili olması ve EKİPNET kayıt şartlarını karşılaması gerekir. Bazı özel ekipmanlarda kontrolün akredite muayene kuruluşu bünyesinde çalışan yetkili kişiler tarafından yapılması zorunludur.
Bu nedenle hizmet alınırken yalnızca firma unvanı değil, kontrolü fiilen gerçekleştirecek kişinin meslek branşı, EKİPNET kaydı ve ekipman grubundaki yetkisi doğrulanmalıdır.
Periyodik kontrol hizmeti gerçekleştirilmeden önce işveren ile periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi arasında İSG-KATİP üzerinden sözleşme düzenlenir.
Sözleşme işleminin hizmet başlamadan en geç bir gün önce tamamlanması gerekir. İSG-KATİP sözleşmesi bulunmadan geçerli periyodik kontrol raporu düzenlenemez.
Sözleşmenin doğru oluşturulabilmesi için işyerinin;
SGK sicil numarası,
Açık adresi,
Kontrol edilecek ekipman listesi,
Kontrol tarihi,
Ekipman türleri,
Hizmeti gerçekleştirecek yetkili kişi bilgileri hazır olmalıdır.
İSG-KATİP işlemi, kontrol günü sahaya gelindikten sonra yapılacak bir formalite olarak değerlendirilmemelidir. Ekipman listesi ve yetkili kişi eşleştirmesi kontrol tarihinden önce tamamlanmalıdır.
İşyerindeki kontrol kapsamı, ekipmanların marka, model, seri numarası, kapasitesi, bulunduğu bölüm ve önceki kontrol tarihi esas alınarak çıkarılır.
Aynı isimle kullanılan ekipmanlar ayrı ayrı kaydedilir. Örneğin işletmede beş forklift bulunuyorsa her forklift kendi seri numarasıyla envantere işlenir.
Her ekipman grubu, ilgili branşta yetkili kişiye atanır. Uygulanacak standart, test yöntemi ve gerekli ölçüm cihazları kontrol öncesinde belirlenir.
İşveren ile yetkili kişi arasındaki sözleşme kontrol tarihinden önce sistem üzerinden oluşturulur. Sözleşme numarası rapor kayıtlarına aktarılır.
Kontrol edilecek ekipman çalışmadan çıkarılır. Enerji kaynakları izole edilir, çalışma alanı sınırlandırılır ve kontrol sırasında görev alacak personele bilgi verilir.
Yük veya basınç testi uygulanacaksa test alanına yetkisiz kişilerin girmesi engellenir.
Ekipmanın türüne göre;
Görsel muayene,
Fonksiyon testi,
Yük testi,
Basınç testi,
Sızdırmazlık kontrolü,
Elektriksel ölçüm,
Topraklama ölçümü,
Emniyet tertibatı kontrolü uygulanır.
Kullanılan ölçüm cihazlarının izlenebilirliği ve uygunluğu kontrol edilir.
Kontrol sonucunda belirlenen eksiklikler hafif veya ağır kusur olarak sınıflandırılır.
Ağır kusur; ekipmanın güvenli kullanımını doğrudan engelleyen ve kaza riski oluşturan eksikliktir. Bu durumdaki ekipman kusur giderilmeden çalıştırılmaz.
Hafif kusur ise ekipmanın güvenli kullanımını derhâl engellemeyen ancak belirlenen süre içinde düzeltilmesi gereken eksikliktir. Bir sonraki kontrol tarihinde giderilmemiş hafif kusur, ağır kusur olarak değerlendirilir.
Kontrol raporu ekipmanın kimliğini, uygulanan yöntemi, test sonuçlarını, ölçüm değerlerini, kusurları, sonuç kanaatini ve bir sonraki kontrol tarihini içerecek şekilde hazırlanır.
Rapor, yetkili kişi tarafından imzalanarak işverene teslim edilir.
Geçerli ve izlenebilir bir periyodik kontrol raporunda en az şu bilgiler yer almalıdır:
İşyerinin unvanı, adresi ve SGK sicil numarası,
İSG-KATİP sözleşme numarası,
Kontrolün başlangıç ve bitiş tarihi,
Ekipmanın marka, model, seri numarası ve imal yılı,
Ekipmanın kapasitesi ve teknik özellikleri,
Uygulanan standart veya kontrol yöntemi,
Kullanılan ölçüm ve test cihazları,
Muayene ve test sonuçları,
Tespit edilen hafif ve ağır kusurlar,
Sonuç ve kanaat,
Bir sonraki kontrol tarihi,
Yetkili kişinin adı, mesleği, EKİPNET kayıt numarası ve imzası.
Ekipman bilgilerinin eksik olduğu, test yönteminin açıklanmadığı veya yetkili kişinin imzasını taşımayan raporlar denetim ve izlenebilirlik açısından yeterli kabul edilmez.
Kontrolün planlanan sürede tamamlanması için işletmenin aşağıdaki hazırlıkları yapması gerekir:
Güncel ekipman envanteri,
Ekipmanların marka, model ve seri numaraları,
Önceki kontrol raporları,
Bakım ve onarım kayıtları,
Kullanım kılavuzları,
Elektrik tek hat ve topraklama projeleri,
Yangın tesisatı projesi,
Kazan veya basınçlı kap teknik belgeleri,
Yük testinde kullanılacak uygun test yükü,
Ekipmana erişimi sağlayacak görevli personel,
Enerji izolasyonu ve saha güvenliği tedbirleri.
Belge veya hazırlık eksikliği, kontrolün tamamlanmasını ve ekipman hakkında sağlıklı teknik kanaat oluşturulmasını engeller.
Raporda ağır kusur bulunan ekipman için şu sıra izlenir:
Ekipman kullanımdan çıkarılır.
Yetkisiz kullanım fiziksel veya idari yöntemlerle engellenir.
Raporda belirtilen kusurlar teknik servis tarafından giderilir.
Yapılan bakım ve onarım kayıt altına alınır.
Gerekli durumda ekipman yeniden kontrole alınır.
Güvenli kullanıma uygunluk doğrulanmadan ekipman devreye alınmaz.
Hafif kusurlar için sorumlu kişi ve tamamlama tarihi belirlenir. Düzeltici faaliyetler risk analizi, bakım planı ve iş güvenliği uzmanının saha takip kayıtlarıyla ilişkilendirilir.
Bakım ve periyodik kontrol birbirinin yerine geçmeyen iki ayrı işlemdir.
| Bakım | Periyodik kontrol |
|---|---|
| Ekipmanın çalışır durumda tutulmasını amaçlar | Ekipmanın güvenli kullanıma uygunluğunu değerlendirir |
| Parça değişimi, yağlama, ayar ve onarım içerir | Muayene, ölçüm, deney, test ve raporlama içerir |
| Servis veya bakım personeli tarafından yapılır | İlgili ekipman grubunda yetkili kişi tarafından yapılır |
| İşletmenin bakım planına göre yürütülür | Yönetmelik, standart ve risk esaslı takvime göre yürütülür |
| Tek başına periyodik kontrol yerine geçmez | Bakım kayıtlarını teknik değerlendirmede kullanır |
Bakımı yeni yapılmış bir ekipmanın periyodik kontrolünün tamamlandığı kabul edilmez. Aynı şekilde periyodik kontrol raporu, ekipmanın düzenli bakım ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
Doğru kapsam ve teklif oluşturulabilmesi için şu bilgiler paylaşılmalıdır:
İşyerinin açık adresi,
Ekipmanların türü ve adedi,
Marka, model ve kapasite bilgileri,
Önceki kontrol tarihleri,
Birden fazla lokasyon bulunup bulunmadığı,
Çalışma ve vardiya düzeni,
Kontrolün üretim durdurularak mı yapılacağı,
Yük testi için test yükünün sahada bulunup bulunmadığı,
Elektrik, yangın veya tesisat projelerinin mevcut olup olmadığı.
Yalnızca “fabrikamızda periyodik kontrol yapılacak” bilgisi doğru kapsam ve fiyatlandırma için yeterli değildir. Ekipman listesi paylaşıldığında kontrol grupları, yetkili kişi ihtiyacı ve saha süresi net olarak belirlenir.
Kontrol listesi, işletmenin gerçek ekipman envanterine göre hazırlanır. Gereksiz kontrol kalemleri eklenmez, sahadaki ekipmanlar kapsam dışında bırakılmaz.
Basınçlı kap, kaldırma ekipmanı, elektrik tesisatı ve diğer ekipman grupları ilgili meslek branşındaki yetkili kişilere atanır.
Kontrol öncesi sözleşme işlemleri planlanır ve raporların sözleşme bilgileriyle uyumlu olması sağlanır.
Ekipman kimlik bilgileri, uygulanan yöntemler, ölçüm sonuçları ve kusur sınıfları açık biçimde raporlanır.
Kontrol sonuçları yalnızca rapor olarak teslim edilmez. Tespit edilen riskler gerektiğinde iş güvenliği uzmanlığı hizmeti, işyeri ortam ölçümleri, acil durum planlaması ve risk değerlendirmesi süreçleriyle birlikte ele alınır.
Periyodik kontrollerin kazaların önlenmesindeki etkisi hakkında ayrıntılı bilgi için Periyodik Kontrollerin İş Kazalarını Önlemedeki Rolü başlıklı rehberi inceleyebilirsiniz.
İşletmenizdeki basınçlı kaplar, kaldırma ekipmanları, elektrik tesisatları, yangın sistemleri, havalandırma tesisatları, iş makineleri ve diğer ekipmanlar için kontrol envanterini birlikte oluşturalım.
Ekipman listenizi paylaşın; kontrol kapsamı, yetkili kişi planlaması, İSG-KATİP süreci ve saha programı tek çalışma planı altında hazırlansın.
Periyodik kontrol hizmeti talep edin.
Periyodik kontrol; iş ekipmanının güvenli kullanıma uygunluğunu belirlemek amacıyla yetkili kişi tarafından yapılan muayene, ölçüm, deney, test ve raporlama işlemidir.
Basınçlı kaplar, kazanlar, kompresörler, vinçler, forkliftler, kaldırma platformları, elektrik ve topraklama tesisatları, yangın sistemleri, havalandırma tesisatları, yapı iskeleleri ve Yönetmelik EK-III kapsamındaki diğer iş ekipmanları periyodik kontrole tabidir.
Kontrol süresi ekipmanın türüne, ilgili standarda, üretici talimatına ve çalışma koşullarına göre belirlenir. Birçok ekipmanda azami süre bir yıl olmakla birlikte bütün ekipmanlar için tek bir kontrol aralığı bulunmaz.
Evet. İşveren ile periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi arasında kontrol hizmeti başlamadan önce İSG-KATİP üzerinden sözleşme düzenlenmesi gerekir.
İş güvenliği uzmanlığı belgesi tek başına periyodik kontrol yetkisi vermez. Kontrolü yapacak kişinin ilgili teknik meslek unvanına, ekipman grubuna uygun yetkiye ve gerekli EKİPNET kaydına sahip olması gerekir.
Hayır. Bakım ekipmanın çalışır durumda tutulmasını, periyodik kontrol ise güvenli kullanıma uygunluğunun teknik olarak değerlendirilmesini sağlar.
Hayır. Ağır kusur tespit edilen ekipman, raporda belirtilen kusurlar giderilmeden çalıştırılamaz.
Hafif kusur, ekipmanın kullanımını derhâl engellemeyen ancak belirtilen süre içinde giderilmesi gereken eksikliktir. Bir sonraki kontrol başlangıç tarihinde giderilmemiş hafif kusur ağır kusur olarak değerlendirilir.
Raporlar ekipman işyerinde kullanıldığı ve kontrol geçmişinin izlenmesi gerektiği süre boyunca düzenli biçimde muhafaza edilmelidir. Güncel raporlar denetim sırasında erişilebilir olmalıdır.
Fiyat; ekipman türü, ekipman adedi, uygulanacak test yöntemi, işletmenin konumu, kontrol için gerekli uzmanlık branşı, saha çalışma süresi ve test yükü ihtiyacına göre belirlenir.
© 2023 Yöntem Akademi. Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz materyal kullanılamaz, kullanıldığı taktirde yasal işlem başlatılır.
